Saati hangi peygamber buldu ?

Bengu

New member
Saati Hangi Peygamber Buldu? Bir Akşamüstü Başlayan Zaman Hikâyesi

Forumda bu soruyu ilk gördüğümde açıkçası benim de aklıma çocukken duyduğum o tanıdık cevap geldi: “Saati Hz. İdris bulmuş.” Fakat konu biraz araştırılınca, işin sandığımız kadar basit olmadığını fark ettim. Çünkü burada birbirine karışan üç ayrı şey var: zamanı ölçmek, saat adı verilen bir araç geliştirmek ve bunlardan birini belirli bir peygambere kesin olarak nispet etmek.

İşin ilginç tarafı da tam burada başlıyor.

Şimdi gelin, sizi çok eski bir şehre götüreyim. Güneş henüz batmamış, taş evlerin duvarlarına uzun gölgeler düşüyor. Çarşıdaki insanlar yavaş yavaş işlerini toparlıyor. Bir çocuk annesinin elinden tutmuş eve dönmeye çalışıyor. Uzakta bir adam gökyüzüne bakıyor.

Ve adamın aklından şu soru geçiyor:

“Güneş her gün aynı yerden doğuyor gibi görünüyor. Peki biz nereden bileceğiz ne kadar zaman geçti?”

Belki de insanlığın saatle başlayan hikâyesi tam olarak böyle bir soruyla başladı.

Bir Peygamber, Bir Gök Kubbe ve Zamanın Sırrı

Hikâyemizin kahramanının adı İdris olsun.

Burada özellikle bir ayrım yapmamız gerekiyor. Kur’an’da Hz. İdris’in peygamber olduğu açıkça belirtilir. Meryem sûresinde onun “sıddîk” ve “nebî” olduğu ifade edilir; Enbiyâ sûresinde de sabreden ve salih kimselerden olduğu anlatılır. TDV İslâm Ansiklopedisi de Hz. İdris hakkındaki Kur’anî bilgilerin bunlarla sınırlı olduğunu ve sonraki dönemlerde onun hakkında çeşitli rivayetlerin oluştuğunu belirtir.

TDV İslâm Ansiklopedisi

Fakat Kur’an’da veya güvenilir hadis kaynaklarında “Hz. İdris saati icat etti” şeklinde açık bir bilgi bulunmaz.

Bu nedenle “Saati hangi peygamber buldu?” sorusuna kesin tarihî ve dinî bir cevap vermek gerekirse:

Belirli bir peygamberin saati icat ettiğine dair güvenilir bir delil yoktur.

Peki Hz. İdris neden bu soruyla birlikte anılıyor?

Çünkü İslâmî ve folklorik anlatılarda Hz. İdris’e çeşitli ilimler ve sanatlarla ilgili birtakım bilgiler nispet edilmiştir. Zaman içerisinde bu anlatılar halk kültüründe genişlemiş, “İdris peygamber zamanı ölçmeyi biliyordu” düşüncesi bazı çevrelerde “Saati İdris peygamber buldu” şeklinde kesin bir cümleye dönüşmüş olabilir.

Ama hikâyemize geri dönelim.

Çünkü bizim eski şehirde henüz saat yok.

Sadece gökyüzü var.

Ve insanlar zamanı anlamaya çalışıyor.

Güneşe Bakan Adam

İdris, sabah erkenden şehrin dışına çıktı.

Elinde uzun, düz bir tahta vardı. Yere dikti ve gölgesini izlemeye başladı.

Yanına gelen gençlerden biri merakla sordu:

“Bunu neden yapıyorsun?”

İdris gülümsedi.

“Gölgeyi izliyorum.”

“Gölgenin ne önemi var?”

“Çünkü gölge bize güneşin nerede olduğunu söylüyor.”

Genç, birkaç dakika sessizce baktı.

“Peki bunun bize ne faydası var?”

İdris yere çömeldi.

“Bugün güneş yükseldikçe gölgenin kısaldığını göreceksin. Sonra yeniden uzayacak. Eğer bunu düzenli biçimde izlersen, zamanın geçtiğini anlayabilirsin.”

Genç şaşkınlıkla başını kaldırdı.

“Yani zaman görünmüyor ama gölgesi görünüyor.”

İdris bu cümleyi duyunca gülümsedi.

“İşte asıl mesele bu.”

Bu sahne tarihî bir olay olarak aktarılmıyor; burada konuyu anlatmak için kurulmuş bir hikâye kurgusu. Fakat düşüncenin kendisi insanlık tarihindeki gerçek bir gelişime dayanıyor: Güneşin gökyüzündeki hareketinden yararlanarak zaman ölçme fikri, mekanik saatlerden binlerce yıl önce ortaya çıktı.

Güneş saatleri, su saatleri ve başka zaman ölçüm yöntemleri farklı uygarlıklarda geliştirildi.

Yani saat dediğimiz şey aslında bir gecede ortaya çıkmadı.

İnsanlığın zamanla ilişkisi yüzyıllar boyunca gelişti.

Sonra Hikâyeye Bir Kadın Girdi

Öğleden sonra İdris'in yanına Meryem adında genç bir zanaatkâr geldi.

Elinde kırılmış bir su kabı vardı.

“Bunu tamir edebilir misin?” diye sordu.

İdris kaba baktı.

“Edilir.”

Meryem başını iki yana salladı.

“Ben tamir etmekten bahsetmiyorum.”

“Ne demek istiyorsun?”

“Sen insanlara gölgenin hareketini anlatıyorsun. Ama herkes gökyüzüne bakarak yaşamıyor.”

İdris sustu.

Meryem devam etti:

“Pazar yerindeki kadınlar ekmeğin ne zaman hazırlanacağını bilmek zorunda. Çocukların ne zaman uyuyacağını, hastanın ilacının ne zaman verileceğini, tarladaki işçilerin ne zaman dinleneceğini bilmek gerekiyor. Sen zamanın gökyüzündeki hareketini ölçüyorsun. Ben ise insanların hayatındaki karşılığını düşünüyorum.”

İdris ilk defa yaptığı şeyin başka bir tarafını fark etti.

O güne kadar mesele onun için daha çok bir ölçüm ve düzen problemiydi.

Meryem ise bunun aynı zamanda bir insan ilişkileri problemi olduğunu gösteriyordu.

Burada kadın ve erkeklere dair kalıplaşmış “erkek akılcıdır, kadın duygusaldır” gibi basit bir ayrım yapmak istemiyorum. Çünkü gerçek hayatta hem kadınların hem erkeklerin analitik, stratejik, empatik veya ilişki odaklı olması mümkündür.

Bizim hikâyemizde İdris çözümün nasıl çalışacağını düşünürken Meryem çözümün insanların hayatına nasıl dokunacağını sorguluyor.

İkisinin yaklaşımı birbirinin karşıtı değil.

Tam tersine birbirini tamamlıyor.

Zaman Neden Bu Kadar Önemliydi?

Bugün saate bakıp “Saat üç” demek bize çok sıradan geliyor.

Ama bunu bir anlığına unutun.

Telefon yok.

Kol saati yok.

Duvar saati yok.

Televizyon yok.

Tren tarifesi yok.

Fabrika vardiyası yok.

Toplantı takvimi yok.

İnsanlar zamanı çoğu zaman güneşin, gölgelerin, yıldızların ve doğanın döngülerinin yardımıyla anlamaya çalışıyor.

Bir çiftçi için zaman, toprağın hazırlanması demekti.

Bir tüccar için kervanın hareket zamanıydı.

Bir denizci için yıldızların konumuydu.

Bir anne için çocuğunun uyku vaktiydi.

Bir din görevlisi için ibadet vaktinin belirlenmesiydi.

Bir yolcu için güneşin batmasına kalan süreydi.

İşte burada “saat” kelimesinin ardındaki büyük toplumsal dönüşümü görmeye başlıyoruz.

Saat yalnızca zamanı gösteren bir araç değildir.
 
Üst